بلوچی لبزانک: عمر خیام /کریم تھل

 

عمر خیام / کریم تهل

بلوچی

سَؤل ءِ چو دابینے گوں پُلانی براه

ترندآپ ءِ پیاله و مهدیم ءِ سپاه

وهد ءَ بزان پیش چه آیگ هَجل ءِ

جامگے مئی اُمر چو پُلّ ءِ کباه

*

فارسی

با سرو قدی تازه‌تر از خرمن گل

از دست منه جام می و دامن گل

زان پیش که ناگه شود از باد اجل

پیراهن عمر ما چو پیراهن گل

*

بلوچی

او دوست بیا تا باندات ءِ گـَمان ءَ مه وَریں

وتی دمانی زند و هستی ءَ شاده بات بَریں

باندات که چه اے کهنگ جهان ءَ برویں

گوں هپت هزار سالگیناں یک برابریں

*

فارسی

ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم

وین یکدم عمر را غنیمت شمریم

فردا که ازین دیر کهن در گذریم

با هفت هزار سالگان سر بسریم

*

بلوچی

اے مُلاّ و وازی چه تو پر کارتریں

گوں وتی مستی چه تو هـُژیارتریں

تو مردم ءِ هوناں ورئے ،ما هنگور ءِ هون

تو وت شر ءَ جن ، کجام هون وارتریں ؟

*

فارسی

ای صاحب فتوا ز تو پر کارتریم

با این همه مستی ز تو هُشیار تریم

تو خون کسان خوری و ما خون رزان

انصاف بـده کـدام خونخوار تریم؟

*

بلوچی

اے دَؤر و جهان که هیرانیں چه آ

هیالانی ڈیوا انت که بلانینں چه آ

روچ ءَ تو چراگے زان و جهان ءَ ڈیوا

پـَــؤرانی چو داب ءَ ، ما چـَرانیں چه آ

*

فارسی

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم

فانوس خـیال از او مـثالی دانیم

خورشید چراغ دان و عالم فانوس

ما چـون صوریم کاندر او گردانیم

*

بلوچی

چست بئے چه واب تاں شرابے به ور ایں

پیش چه آ که چه زمانگ ءَ تابے به ور ایں

اے ناساچیں زمانگ اناگت بیت که

دمانے مه دنت موه که شرابے به ور ایں

*

فاریس

برخیز ز خواب تا شرابی بخوریم

زان پیش که از زمانه تابی بخوریم

کاین چرخ ستیزه روی ناگه روزی

چندان ندهد زمان که آبی بخوریم

*

بلوچی

چست باں و په جوانیں شراباں هُرجاں

رنگ ءَ وتی سُهرچَک و اناب داب کناں

اے اکل ءَ مَلنڈین ءَ من شراب ءِ مُٹے

ریچاں و من آئیا په بیه واب کناں

*

فارسی

برخیزم و عزم باده ناب کنم

رنگ رخ خود به رنگ عناب کنم

این عقل فضول پیشه را مشتی می

بر روی زنم چنانکه در خواب کنم

*

بلوچی

هاک ءِ ماں سرا ، وَپتگیناں گِنداں

ڈگار ءِ چیر ءَ کــَـڈ بیتگیناں گِنداں

وهدے که نیستی ءِ پـَـٹ ءَ چاراں

نیاتکگیں هم اود،هم رَپتگیناں گنداں

*

فارسی

بر مفرش خاک خفتگان می بینم

در زیر زمین نهفتگان می بینم

چندان که به صحرای عدم می نگرم

نا آمدگان و رفتگان می بینم

*

بلوچی

تا چُنت وتی هر روچی گپانی بندیں

زمانگ ءَ سد سال یا یک روچے رَندیں

کاسگے شراب دئے تو دُرستاں پیش چه

کُمبار ءِ ماں کارجه ءَ کونزگے گَردیں ژَندیں

* کُمبار : هما که چه گِل کونزگ ، هیران و دیگ اڈ ءَ کنت .

٭

فارسی

تا چند اسیر عقل هر روزه شویم

در دهر چه صد ساله چه یکروزه شویم

در ده تو بکاسه می از آن پیش که ما

در کارگه کوزه‌گران کوزه شویم

٭

بلوچی

پرچا که نه انت جاه مئی ابدمان ادا

ترندآپ و مهتوس ءَ ابید رَد بیت سَد ءَ

تاں چنت چه وازی و پیراں من اوں بیم

چه جهان من که شتاں،بلّ وازی پیر بنت پدا

*

فارسی

چـون نیست مـقام ما درین دهـر مـقیم

پس بی می و معشوق خطایی است عظیم

تـا کـی ز قدیـم و مـحدث امـیدم و بیـم

چون من رفتم جهان چه محدث چه قدیم

*

بلوچی

روچ ءَ گوں گِل ءَ من چیردات نه کناں

زمانگ ءِ رازاں  من هبر دات نه کناں

زانت ءَ منا چه زانتکاری ءِ زر ءَ در کت

دُرّ من بیم ءِ زور سُمبت و هیردات نه کناں

*

فارسی

خورشید به گل نهفت می‌نتوانم

و اسراز زمانه گفت می‌نتوانم

از بحر تفکرم برآورد خرد

دری که ز بیم سفت می‌نتوانم

*

بلوچی

هَجل ءِ دست ءَ چو منی ساه برؤت

امیتے چه زند ءَ که مه گواهیت به بیت مَؤت

هُشیار ! منی گِلءَ شراب ءِ کـَدّه کـَن اِت

بات انت چه شراب ءِ بو ءَ زند ءِ دَمیت سَؤت

*

فارسی

در پای اجل چو من سرافکنده شوم

وز بیخ امید عمر بـرکنده شوم

زینهار گلم بجز صراحی نـکنید

باشد که ز بوی می دمی زنده شوم

*

بلوچی

دژمن په ردی گوئشت که من پیلسوپیاں

زانت انت هدا چیزے که آ گوئشت نیاں

بلے چریشی که گمانی اے کُڈک ءَ اتکگاں

زاناں که کمتر چه آئیاں که بزاناں که کیاں

*

فارسی

دشمن به غلط گفت که من فلسفیم

ایزد داند که آنچه او گفت نیم

لیکن چو در این غم آشیان آمده‌ام

آخر کم از آنکه من بدانم که کیم

*

بلوچی

سُهب انت و دمے پُلرنگیں شراباں چه وَریں

نام و ننگ ءِ شیشگ ءَ ڈوکاں ماں ڈریں

چه امیت دست ءَ وتی شودیں پَهک

مهلب ءِ ماپر و دراجیں دامن ءَ دست گریں

٭

فارسی

صبح است دمی بر می گلرنگ زنیم

وین شیشه نام و ننگ بر سنگ زنیم

دست از امل دراز خـود بـاز کشیم

در زلف دراز و دامن چنگ زنیم

٭

بلوچی

اگں چه مُگانه ءِ ترندآپءَ مست اوں، هست اوں

اگں کافر ، گـَـؤر و بُٹ پرست اوں هست اوں

هر زاتے ءِ جند ءِ وتی شک و هیا ل انت پمن

من وت وتیگاں ، همے که هست اوں ، هست اوں

*

فارسی

گــر مــن ز می مغانه مـستم هستم

گر کافر و گبر و بت پرستم هستم

هر طایفه ای بمن گــمـانی دارد

من زان خودم چنان که هستم هستم

*

بلوچی

پـُلّ گوئشت : باگ ءِ مصر ءِ اِیسُپ مناں

دپ پـُرّ انت چه آکوت بهادار و گران

گوئشت اوں : اگں تو اِیسُپ ئے نشانی اے بیار

گوئشت ئی : منی جامگ انت هونیں نشان

٭

فارسی

گل گفت که من یوسف مصر چمنم‏

یاقوت گرانمایه پُر دُر دهنم

گفتم چو تو یوسفى نشانى بنماى

گفتا که به خون غرقه نگر پیرهنم

٭

بلوچی

ما ایں که گَل بَیَگ ءِ رنگ و گَمانی هزانه ایں

دادانی ما شریدار زُلم ءَ هم پانه ایں

جَهلیں و هم که بُرزیں پَهریں و هم سرجهل

ریزتگیں ما آدینک جَم ءِ گلاس و دانه ایں

*

فارسی

مائیم که اصل شادی و کان غمیم

سرمایهٔ دادیم و نهاد ستمیم

پستیم و بلندیم و کمالیم و کمیم

آئینهٔ زنگ خورده و جام جمیم

*

بلوچی

من هستی ءِ چیر و سر ءَ ، سرجم زاناں

من هر سربُرزی و سرجهلی ءِ اندر ءَ واناں

اے زانت ءِ پراهی ءَ گوں شرم بیت منا

که من مستی ءَ چه برزتریں دَروَر زاناں

*

فارسی

من ظاهر نیستی و هستی دانم

من باطن هر فراز و پستی دانم

با این هـمه از دانش خود شرمم باد

گـر مرتبه ای ورای مستی دانم

*

بلوچی

ترنداپ ءَ نه من چه نیزگاری ءَ نه وران

یا چه رُزوایی، مستی و گاریءَ نه وران

ترندآپءَ من په دلءِ وشیءَ وارتگ کد

هنون که  دلءَ کنت سواری ءَ نه وران

*

فارسی

من می نه ز بهر تنگدستی نخورم

یا از غم ِ رسوایی و مستی نخورم

من می ز برای خوشدلی می خوردم

اکنون که تو بر دلم نشستی، نخورم

*

بلوچی

بے پهکیں ترندآپ ءَ منی زند ءَ نه بیت

بے آئیا کش ات بار و وتی جند ءَ نه بیت

هما دم ءِ گلاماں که شرابده بگوئشیت :

اے پیاله ءَ تو زور و گوئشان رَند ءَ نه بیت

*

فارسی

من بی می ناب زیستن نتوانم

بی باده کشید بارتن نتوانم

من بنده آن دمم که ساقی گوید

یک جام دگر بگیر و من نتوانم

*

بلوچی

هرچُنت دماں ، یکے جاک جنت که مناں

گوں دولت و گوں زرّ جَه جنت که مناں

وهدے وتی واهگ ءَ سوبیں به بیت

اناگاه هَجل کیت و توار دنت که مناں

*

فارسی

هر یک چندی یکی برآید که منم

با نعمت و با سیم و زر آید که منم

چون کارک او نظام گیرد روزی

ناگه اجل از کمین برآید که منم

*

بلوچی

کسانی ءَ زانگ ءَ په ، اُستای ءَ شتاں

وهدے وتی استایی ءَ چه ، شاده اتاں

گپ ءِ آسر ءَ گوشدار چے رَست منا

هاک ءَ چه بیتاں چست، گوات ءَ شتاں

٭

فارسی

یک چند به کودکی به استاد شدیم

یک چند ز استادی خود شاد شدیم

پایان سخن شنو که ما را چه رسید

از خاک در آمدیم و بر باد شدیم

٭

بلوچی

یک روچے چه دنیای ءِ گماں آزات نیاں

سَه کشگے ءَ هم چه وت دلشات نیاں

روزگارءِ من وانندهے اتاں بازیں وهد

روزگار ءِ ماں کاراں، هَگت کارزات نیاں

* هَگت : هنگت . انگت .

٭ کارزات : کار زانت . کار بلد .

*

فارسی

یک روز ز بند عالم آزاد نیم

یک دمزدن از وجود خود شاد نیم

شاگردی روزگار کردم بسیار

در کار جهان هنوز استاد نیم