بلوچ راجی زرْمبش ءُ خیر بخش مری ءِ بے دروریں کرد
ندکار: شے بجار
ھمگام: بلوچی نبشتانک
دگنیا ءِ تہا ھزارانی ھساب ءَ آجوہی ءِ جُنزاں سر چست کتگ. بازیں جنز رھشونانی کمال ءَ سوبمند بیتگاں ءُ باز مجانی اندرا چیر تریتگ انت . چوش کہ ما دنیا ءِ راجدپترءَ پٹ ءُ پول بکنیں بچاریں گڈاں مارا گندگ ءَ کیت کہ آ کجام نزوری بیتگ اَنت کہ دنیا ءِ گیشیں جنگ وتی مرگ وت مرتگ انت . مئے کِرا سِھرا ایں دَرور سری لنکا ءِ تامل ٹائیگراں کہ آیانی آجوئی ءِ جنگ ہلاس بوت. راجدپتر ءَ نبشتہ ایں کہ تامل چہ جنگی ساز ءُ ساماناں اَزگار بوتگ انت، بلے انگت تامل اں وتی جنگ برجاہ داشت نہ کُت. ہمے دروشم ءَ یونانی جنگ ءِ اندرا ہم گندگ کیت آ وجہ چے بنت کہ یونانی انکلاب سوبمندی ءَ پیش مرگ ءِ ہرجان بنت. نندگ ءُ جیڑگ ءَ رند یک سیاسی باسکے لازم سرپد بیت کہ آجوہی ءِ جنزانی پُرْوش ورگ ءِ یک مزنیں سوَب یے جہد ءِ سر کماش ءِ کم زانت ءُ کنٹ ذھنی بیت. ہمے نابودی جہداں ول گوج کنت. اگاں تامل لیڈر دیر چار بیتین انت ،گڈاں آیاں پہ وتی جہد ءَ بازیں پیش بندی کتگ اَت. پہ وتی جہد ءِ ودینگ ءِ ھاترا ورنا ایں لیڈر تیار کتگ اِت انت . بلے ما دیست کہ اے رنگیں لیڈر سِھرا نہ بوت کہ چرائی ءِ سبب ءَ تاملانی راجی جنز ھاموش بوت .
دومی نیمگ ءَ ما ایشیا ءِ اندرا راجی جنگانی سرا چمشانک بدی ایں، گڈاں مارا بلوچ راجی جنگ توان ءَ ایں رنگے ءَ گندگ کیت. ھپت دھک گوزگ ءَ رند ہم بلوچ گوں ورناہیں جزبگاں وتساچیں پاکستانی استان ءَ سر ءُ لینڈ انت . حدا ءَ بلوچ قوم ءَ اَنچیں رھشون بکشاتگ کہ آیانی زند ءُ مرگ گوں راجی نپ ءُ پاہیدگاں بندوک انت.
منی نبشتانک ءِ سرھال ھمے رنگیں بلوچ راجی رھشونے ءِ سرا انت کہ آئی ءِ کردار لبزانی وازمندگ نہ انت. آئی ءِ زند وت یک پچیں وانگی یے کہ وش بھَتاں ونتگ ءُ نابود زبھَر بیتگ انت .
واجہ حیربکش مری 28 فروری 1929 ءَ کوہلو ءِ دمگ کاہان ءَ ماں نواب مہراللہ مری ءِ گس ءَ ودی بوت. واجہ ءَ بنکی وانگ چہ کاہان ءَ در برت ءُ گیشیں وانگ ءِ ھاترا شال ءَ شُت. شال ءَ وانگ ءِ سرجم کنگ ءَ رند حیر بخش دیم پہ لاہور ءَ شُت ءُ آئی ءَ ایچی سن کالج لاہور ءَ داخلہ زرت. لاہور ءَ وانگ پہ نواب صاحب ءَ مزنیں تجربہ یے اَت کہ واجہ ءَ پنجابی نفسیات پہ بلوچ ءَ نزیکی ءُ ھِیرتی ءَ دیست.نواب صاحب ءِ ھواری ءَ شھید نواب اکبر بگٹی، شیر باز حان مزاری ءُ احمد نواز بگٹی اُوں ایچی سن کالج لاہور ءِ نودربر بوتگ اَنت . نواب صاحب کسانی ءَ چہ مات ءِ مہراں زبھر بیت، نواب صاحب ءِ کسانی ءَ آئی ءِ مھکیں مات وپات بیت ءُ چیزے وھدا رند پت ھم اے دنیا ءَ یل کنت. نواب مہراللہ ءِ وپات کنگ ءَ رند نواب حیر بخش سرداری ءِ ھاترا گچین کنگ بیت. کسان بیگ ءِ سوب ءَ نواب صاحب ءِ سرداری ءِ ڈُبہ چیزے مدت ءِ ھاترا آئی ناکو دودا حان ءَ دیگ بنت.
1955 ءَ ون یونٹ ٹَھ اِت گڈاں واجہ حیر بخش آجوہیں امیدوار ءِ ھیثیت ءَ گچین کاریاں بھر زوریت ءُ چہ سبی ءِدمگ ءَ سوبمند بیت، پرچہ کہ وار ءُ بزگیں بلوچانی زیاتیں بیسہ گوں نواب صاحب ءَ بندوک بنت.
1958 ءَ نواب صاحب گوں ہمراہ ءِ شیر محمد مری ءَ سردار عطاء اللہ مینگل ءِ گندگ ءَ وڈہ رؤ انت ءُ سردار عطاء اللہ ءِ گوما سیاسی جیڑہانی سرا گپ ءُ مجلس کن انت . ھمے وہدا نواب حیربخش سیاسی جیڑہانی سرا سنگینی ءِ گوما چار ءُ بچار بندات کنت. من اگاں چوش بگوشاں ھم رد نباں کہ واجہ حیر بخش ءِ سیاسی سپر چمدا چہ بندات بیت. پدا 1961 ءَ نواب صاحب وتی سیاسی سنگت، بزاں عطاء اللہ مینگل، غوث بخش بزنجو ءُ شھید نواب اکبر حان بگٹی ءِ کمک ءَ یک چیریں گلے ءِ بن ھشت ءَ “آجوئی گل” ءِ نام ءَ ایر کنت . چیزے مدت نگوزیت کہ غوث بخش گل ءَ چہ سدیت ءُ وتا یکر کنت. اشی سوب ءَ گل مرگ ءِ آماچ بیت ءُ سیاسی کار یک رندے پدا اوشت ءِ آماچ بنت.
1962 ءَ یک رندے پدا گچین کاری ءِ جار پرینگ بیت گڈاں نواب صاحب سنگتانی زیاتیں زور ءَ پد گچین کاری ءَ اوشتارینگ بیت ءُ شال ءِ دمگ ءَ سوبمند بیت.
نواب حیربخش ءِ سیاسی لیکہ دومی سیاستداناں چہ یکسر جتا بیت ہمے ھاترا پاکستانی استان ہرچ وھد نواب صاحب ءَ چہ ترس ءُ بیم ءِ آماچ بیت. نواب صاحب بنجل ءَ چہ یک پچیں پگر ءُ سوچے ءِ واہند بیتگ. واجہ ءِ یک لبزے ءَ ھزار معنا داتگ من نواب صاحب ءَ بلوچ زمین ءِ سکرات بگوشاں اوں رد نباں. ہمے پچیں ھیال ءُ لیکہ دارگ ءِ سوب ءَ نواب صاحب 1969 ءَ راج دوستیں سیاسی گل “نیشنل عوامی پارٹی” ءَ ہوار کپت ءُ چیزے مدت نگوست کہ نواب صاحب گل ءِ بنجائی کابینہ ءِ باسک جوڈ کنگ بوت. گڈا چیزے وہد گوست جنرل یحیی حان ءَ ون یونٹ پروشت ءُ صوبہ بحال کتاں. گڈاں نیپ ءَ واجہ حیر بخش صوبائی کارمستر گچین کرت. ہمے میان ءَ بھٹو ءِ زوراکی گیش بیتاں، سیاسی مھلوک باز تنگ کنگ بوت. بھٹو پیسرا سرپد ات کہ نواب صاحب ہچ رنگا آئی ھیرواہ جوڈ بیت نکنت پرچہ کہ نواب صاحب ءَ ہرچ اسمبلی دیواناں استانی واک ءُ اختیار دار ڈوبارتگاں ءُ آوانی بلوچ دشمن ہنر ءُ ہیلہ بلوچ ءِ دیما پدر کتگاں. نیپ ءِ دور ءَ نواب صاحب ءَ وتی ھیال ءُ لیکہ قوم ءِ دیما پدر کتگاں ورناہانی یکجاہ کنگ ءِ ھاتر ءَ دیوان کتگ.
5 جولائی 1977 ءَ جنرل ضیاالحق ءَ بھٹو حکومت دور دات ءُ بلوچستان ءَ گورنر راج ءِ جار جت. شھید نواب اکبر حان بگٹی گورنر دارگ بوت. ارچی نیپ ءِ بندیگیں رھشون اتاں آ آجو کتاں ءُ آوانی کیس ہم ھتم کتاں، بلے ہمے وھد ءَ نواب صاحب چہ پاکستانی سیاست ءُ آوانی دانشوراں سرجم ءَ مایوس ات. گڈاں نواب صاحب ءَ وتی ہم پکریں سنگت سردار عطاء اللہ مینگل ءُ میر غوث بخش بزنجو زور داتاں سیاسی پارٹی ءِ جوڈ کنگ ءِ ھاترہ بلے اے ردا نواب صاحب ءَ ھاسیں پسّہ دیگ نبوت. مروچی لہتیں سیاسی مردم گشیت کہ نواب صاحب پارٹی ءِ اڈ کنگ ءَ تیار نبیتگ اے گپانی تہا ہچ رنگیں راستی نیست انت ، نواب صاحب ءِ کرد ءُ عمل آں وت پدر کتگ کہ نواب صاحب پارٹی جوڈ کنگ ءِ ھک ءَ بیتگ بلے ناکہ بی این ایم ءُ بی آر پی ءِ وڈیں پارٹی کہ اودا مرکزیت ءَ گیش فرد پزور انت. اگاں اے مردم نیک نیّت بیتیناں اِشاں نواب صاحب ءِ نیکیں واھشت پہ پارٹی ءِ جوڈ کنگ ءَ ساڈاتگ ات انت بلے بد بحتی ہمیشیں کہ اشانی زیاتیں ہید ءُ ہون وتی چمکاہینگ ءِ ھاترا ریتکگاں . ہمے کرد کہ زی غوث بخش ءِ بیتگ مرچی ہمے کرد ءَ وتساچیں مڈل کلاس پیلو کنگا انت. بریں طبقاتی جھد ءِ پلہ مرزی ءَ نھرءَ جنَگ ءَ انت ءُ بلوچ طاقت ءَ بہر ءُ بانگ کنگا انت ، برے دمگی سوچاں کامرز کنگا انت. نواب صاحب ءِ پاکیں کردار ءَ اے مھلوک ءِ بد نیتی پھک سہرا کتگ. مرچی یک ایماندار ءُ دل پہکیں جہدکارے سرپد ایں کہ بلوچ راجی بہر ءُ بانگ ءِ اسلیں ذمہوار کیاں ؟ نواب صاحب ءِ سرا مھلوک ءَ ہمے بہتام ہم جتگ کہ نواب صاحب سرداریت ءَ مھکم ءُ توان ءَ کنگا ایں بلے بلوچستان ءِ کنڈ کنڈ ءَ سر بیوکیں جہد ہمے چیزءِ گوائی ایں کہ نواب صاحب ءَ سرداریت ہرچ وھدا راجی لوٹ ءُ گزرانی پیلو کنگ ءِ ھاتراہ کارمرز کتگ.
ہمراہانی یکشلا دروہگ ءَ رند نواب صاحب پاکستانی دو تلیں سیاست ءَ چہ یکسر دل چل بیت ءُ وتی کول ءِ ہواری ءَ یورپ ءَ روت. بھٹو دور ءَ مزنیں زوراکی ءَ رند مری مھلوک مزنیں کچے ءَ لڑیت ءُ اوگانستان ءَ روت، گڈاں 1982 ءَ واجہ حیر بخش فرانس ءَ چہ اوگانستان ءَ روت ءُ وتی نزوریں طاقت ءَ یک رندے پدا یکجا کنگ ءِ کوشست کنت.بی پی ایل ایپ ءِ دروشم ءَ پدا کار بندات بیت بلے میر ہزار خان بجارانی وتی مکر ءُ ہیلہ آں بندات کنت . زاتی گزرانی ھاترا یکرندے پدا راجی طاقت پرشت ءُ پروش ءِ آماچ بیت بلے نواب صاحب وتی فکری سنگتانی ہمراہی ءَ جنزان کنت.
سویت یونین پروشیت بلوچانی کمک کنوک ڈاکٹر نجیب ءِ حکومت پروشگ بیت گڈا اوگان ءِزمین پہ بلوچ جہدکاراں بے کساس تنگ بیت. پاکستانی واک ءُ اختیار داروک نواب صاحب ءَ واپسی ءِ ھاترا کلوہ ءُ ھال کناں.ملک ءَ ھم نواب صاحب ءِ واپسی ءِ ھاترا سرکار زور دیگ بیت. سرکار وت ہم زانت کہ نواب صاحب واتر ببیت سرکار ءِ مزنیں بار ے سبک بیت. اگاں سرکار حیر بخش ءِ رازی کنگ ءَ سوبمند ببیت بلوچ آجوئی جہد وتی مرگ وت مریت بلے استان ءُ آئی کاسگ چٹاں اے سما نہ بیتگ کہ حیر بخش ءِ سیاسی لیکہ چو کوہ ءِ البرز ءَ مھکمیں آ پہ ارذانی پروشگ نبیت.
17 جون 1992 ءَ نواب صاحب وتی کول ءِ ہواری ءَ واتر وتی زمین ءَ اتک. ھزارانی کساس ءَ مھلوک نواب صاحب ءِ وش اتک کنگا ات پرچہ کہ کلاں سما ات کہ پہ بلوچاں وشھالیں بانداتے ایوک ءَ حیر بخش آورت کنت. ملک ءَ واتر بیگ ءَ رند نواب صاحب یک رندے پدا وتی کاراں بندات کنت. ورناہانی مھکم کنگ ءُ آہاناں شعور دیھگ ءِ ھاترا دیوان یے بندات کت. شھید غفار لانگو، شھید امیر بخش لانگو ءُ لتیں دگہ بلوچ ورن ءَ نواب صاحب ءِ “حق توار” سرکل ءِ سنگت بیتگاں.
ہمے دروشم ءَ نواب صاحب ءَ کار برجم داشتاں. مرچی بلوچ جہد آجوئی ہر کجام جاہ ءَ اتکگ سریں، اشیءِ سرجمیں کریڈٹ نواب مری صاحب ءَ روت انت . نواب صاحب ءِ سرجمیں زندمان پہ بلوچ ءُ بلوچستان ءِ ہزمت ءَ گوْست. کسے اگاں مرچی نواب صاحب ءَ مری ہانی سردار گشیت من آیانی لیکہ ءَ رد کناں نواب صاحب ایوکہ مری ہانی سردار نبیتگ نواب صاحب وتی بیدرویں کردار ءَ گوں کلیں ایر دستیں راجانی سردار بیتگ.
بلوچ راج 10 جون 2014 ءَ وتی سرکیل ءُ مھکم ایں رھشون واجہ حیر بخش مری ءَ چہ ذبہر بیت. داں دگنیا استیں نواب حیر بخش بلوچاں ہوار کلیں ایر دستیں راجانی زردانی اندرا زندگ مانیت.
